Απολιγνιτοποίηση: από τον άνθρακα στο...«θησαυρό»;

Abstract

Η χρήση ορυκτών καυσίμων για ηλεκτροπαραγωγή φτάνει σταδιακά στο τέλος της. Η επιταγή για απανθρακοποίηση των οικονομιών, δηλαδή το να μειωθεί και τελικά να εξοβελιστεί ο ρυπογόνος άνθρακας από κάθε στάδιο παραγωγής, αρχής γενομένης από την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, αποτελεί μια ευρέως αποδεκτή συμφωνία μεταξύ κυβερνητικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών. Η απανθρακοποίηση της ενέργειας είναι μια απαιτητική κι επισφαλής διαδικασία, άμεσα εξαρτημένη από το χωρικό σχεδίασμά και τα εργαλεία του. Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί μία από τις περιφέρειες της Ευρώπης που επηρεάζονται ήδη σημαντικά από την πολιτική αυτή. Μέσω της εθνικής ενεργειακής πολιτικής έχει τεθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα απόσυρσης των εν λειτουργία λιγνιτικών μονάδων της περιοχής και παράλληλα έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για τον στρατηγικό σχεδίασμά της μετάβασης. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η αναγνώριση των προκλήσεων της διαδικασίας απολιγνιτοποίησης μέσα από τη διερεύνηση των ευκαιριών και απαιτήσεων που ενέχει η εφαρμογή της. Αρχικά, καταγράφονται οι ευρωπαϊκές πολιτικές που έχουν διαμορφωθεί -μέχρι στιγμής- προς το σκοπό αυτό, ενώ αναλύεται το πολιτικό πλαίσιο της Δίκαιης Μετάβασης. Ως βασικό μεθοδολογικό εργαλείο αξιοποιείται η συγκριτική αξιολόγηση παραδειγμάτων από περιφέρειες της ΕΕ με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Με οδηγό τα πορίσματα που προκύπτουν, αξιολογείται η διαδικασία ενεργειακής μετάβασης όπως αυτή εξελίσσεται στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, το μεγαλύτερο λιγνιτικό κέντρο της χώρας, υπό το πρίσμα της «δίκαιης μετάβασης», με έμφαση στη χωρική διακυβέρνηση. Στα συμπεράσματα επιχειρείται σύνοψη των χαρακτηριστικών που εμφανίζει το εγχείρημα της απολιγνιτοποίησης στην Ελλάδα και διερευνάται ο πιθανός ρόλος του χωρικού σχεδιασμού.