Τα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια ως εργαλεία του Ελληνικού Συστήματος Χωρικού Σχεδιασμού

Abstract

Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) αποσκοπεί στη διασφάλιση της αξιοποίησης του θαλάσσιου χώρου με τρόπο αποτελεσματικό και βιώσιμο ώστε να αποφεύγονται πιθανές συγκρούσεις, αλλά και όπου είναι εφικτό, να δημιουργούνται συνέργειες μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων. Η θάλασσα ωστόσο είναι μια πολυδιάστατη πραγματικότητα, περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική, με συνέπεια ο ΘΧΣ να αποτελεί ένα εγχείρημα πολύπλοκο που παρουσιάζει ομοιότητες αλλά και εύλογες διαφορές σε σχέση με το χωρικό σχεδιασμό στο χερσαίο χώρο, όπως η ανάγκη προσδιορισμού των χρήσεων και των λειτουργιών σε πέντε διαστάσεις: την επιφάνεια της θάλασσας, τη στήλη του νερού, τον βυθό, το υπέδαφος και το χρόνο. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι επίσης η διαχείριση των ακτών, του συνδετικού κρίκου μεταξύ ξηράς και θάλασσας, που θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με συμπληρωματικά εργαλεία. Η ενσωμάτωση της οδηγίας 2014/89 της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ελληνική έννομη τάξη με το ν.4546/18 διαμορφώνει ένα σύγχρονο εθνικό θεσμικό πλαίσιο για την κατάρτιση θαλάσσιων χωροταξικών σχεδίων. Στην πρακτική εφαρμογή της προσέγγισης που υιοθετείται, η πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων μεταξύ συμφερόντων, αλλά και ο κατακερματισμός των διοικητικών αρμοδιοτήτων καθιστά επιτακτική την ανάγκη να διαμορφωθεί ένα αποτελεσματικό σχήμα χωρικής διακυβέρνησης. Η παρούσα εργασία διερευνά τις δυνατότητες που προκύπτουν από το παραπάνω θεσμικό πλαίσιο προκειμένου να εντοπισθούν συνδέσεις ή και αντιφάσεις σε σχέση με τα εργαλεία και τις διαδικασίες χωρικού σχεδιασμού στον χερσαίο χώρο. Στην προσπάθεια αυτή εξετάζονται οι βασικές διαφορές μεταξύ ΘΧΣ και χωρικού σχεδιασμού στον χερσαίο χώρο, τα θεσμικά προβλεπόμενα εργαλεία για το ΘΧΣ, οι συνέργιες και οι επικαλύψεις των εργαλείων οριζόντια και κάθετα και αντιμετωπίζεται κριτικά το προτεινόμενο σύστημα διακυβέρνησης για το ΘΧΣ. Περαιτέρω, επιχειρείται ο προσδιορισμός των αρχών διαμόρφωσης ενός πλαισίου ορθολογικής τεκμηρίωσης των προτεραιοτήτων και των εναλλακτικών επιλογών βάσει της ανάλυσης γεωχωρικών δεδομένων. Η προτεινόμενη προσέγγιση επιτρέπει την ενσωμάτωση σύγχρονων τεχνολογιών στο σχεδιασμό, αξιοποιώντας πολλά από τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν δυναμικά εξελισσόμενοι επιστημονικοί τομείς όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Στόχος είναι η διατύπωση ενός πλαισίου ολοκληρωμένης ένταξης των προβλεπόμενων σχεδίων στο σύστημα χωρικού σχεδιασμού της χώρας σύμφωνα με τις αρχές και πρακτικές της προσέγγισης της χωρικής διακυβέρνησης.